Studie en woningschenking binnen de familie

Studieschenking: hoe het werkt en waar je op moet letten

Een studieschenking is een schenking die specifiek bedoeld is om studiekosten te dekken. In de praktijk gaat het meestal om ouders die collegegeld, boeken of levensonderhoud tijdens de studie betalen voor hun kind. Op zich is dat niet ingewikkeld, maar het wordt fiscaal relevant zodra je gebruikmaakt van de verhoogde vrijstelling.

De Belastingdienst kent naast de jaarlijkse reguliere vrijstelling (van ouder aan kind) een eenmalig verhoogde vrijstelling. Die mag je eenmaal in het leven van het kind benutten, mits het kind tussen de 18 en 40 jaar oud is. Daar bovenop bestaat er een extra verhoging als de schenking wordt besteed aan een dure studie. Onder een dure studie verstaat de fiscus een opleiding waarvan de kosten op jaarbasis boven een vastgesteld drempelbedrag uitkomen. Denk aan een universitaire master in het buitenland, een pilotenopleiding of een meerjarige beroepsopleiding met hoge kosten.

Wat wij bij gebruikers van familiehypotheekoverzicht.nl regelmatig zien: ouders die de verhoogde studievrijstelling claimen terwijl de studiekosten onder de drempel vallen. Of ouders die vergeten dat ze de eenmalig verhoogde vrijstelling al eerder hebben benut voor een ander doel, waardoor het hele bedrag alsnog belast is. De vrijstelling is eenmalig, ongeacht waarvoor je hem inzet. Heb je hem al gebruikt voor een reguliere schenking aan je kind, dan kun je hem niet nogmaals gebruiken voor een dure studie.

Woningschenking na het verdwijnen van de jubelton

Tot en met 2022 bestond de jubelton: een extra verhoogde schenkingsvrijstelling waarmee ouders ruim een ton belastingvrij konden schenken voor de eigen woning van hun kind. In 2023 werd het bedrag al flink verlaagd en per 2024 is de jubelton volledig afgeschaft. Dat betekent niet dat ouders hun kind niet meer financieel kunnen helpen bij de woningaankoop, maar de fiscale ruimte is wel kleiner geworden.

Wat er nu nog kan: de reguliere jaarlijkse vrijstelling van ouder aan kind en de eenmalig verhoogde vrijstelling (mits het kind tussen 18 en 40 is). Die vrijstellingen zijn niet gekoppeld aan een woningdoel. Je mag als ouder dus nog steeds belastingvrij schenken aan je kind, maar het vrijgestelde bedrag is aanzienlijk lager dan in de tijd van de jubelton. Alles wat je boven de vrijstelling schenkt, is belast met schenkbelasting.

In de praktijk zien we op familiehypotheekoverzicht.nl dat veel ouders die een groter bedrag willen meegeven nu kiezen voor een combinatie van schenken en lenen. Ze schenken jaarlijks het maximale vrijgestelde bedrag en verstrekken daarnaast een familiehypotheek voor het restant. Op die manier helpen ze het kind met de aankoop zonder direct een groot bedrag aan schenkbelasting te betalen. Het vereist wel dat je de schenking en de lening administratief strikt gescheiden houdt.

Verantwoording aan de Belastingdienst

Bij elke schenking boven de vrijstelling moet de ontvanger aangifte schenkbelasting doen. Maar ook bij schenkingen binnen de vrijstelling is aangifte soms vereist, namelijk wanneer je een beroep doet op de eenmalig verhoogde vrijstelling. Die moet je actief claimen in de aangifte. Doe je dat niet, dan gaat de Belastingdienst ervan uit dat je de reguliere jaarlijkse vrijstelling hebt benut en wordt het meerdere belast.

De aangifte moet worden ingediend voor 1 maart van het kalenderjaar volgend op het jaar van schenking. Schenk je in december, dan heb je dus nog maar een paar maanden. Schenk je in januari, dan heb je ruim een jaar. Dit klinkt eenvoudig, maar we zien op familiehypotheekoverzicht.nl dat het regelmatig misgaat. Families die de eenmalig verhoogde vrijstelling claimen, vergeten de aangifte. Of ze dienen de aangifte wel in maar onderbouwen het bestedingsdoel niet, waardoor de Belastingdienst de verhoogde vrijstelling afwijst.

Wat je in elk geval moet bewaren: de schenkingsovereenkomst (met daarin het bedrag, de datum en het bestedingsdoel), de bankafschriften van de overboeking en de bewijsstukken van de besteding. Bij een studieschenking zijn dat de facturen van de onderwijsinstelling en betaalbewijzen. Bij een woningschenking gaat het om de notariële afrekening, facturen van de aannemer of verbouwer en betaalbewijzen. Bewaar alles minimaal zeven jaar. Dat is de termijn waarbinnen de Belastingdienst kan navorderen.

Combinatie met een familiehypotheek

De combinatie van schenken en lenen is bij gebruikers van familiehypotheekoverzicht.nl de meest voorkomende constructie. Ouders verstrekken een familiehypotheek en schenken daarnaast jaarlijks een bedrag binnen de vrijstelling. Dat geschonken bedrag kan het kind gebruiken om een deel van de lening af te lossen, om de maandlasten te verlichten, of als aanvulling op het eigen geld bij de aankoop.

De Belastingdienst accepteert deze constructie, op voorwaarde dat de schenking en de lening niet door elkaar lopen. Dat betekent concreet: de schenking wordt los overgemaakt (niet verrekend met de maandelijkse rente of aflossing), de lening heeft een marktconforme rente en een vast aflossingsschema, en beide worden apart geadministreerd. Zodra je de schenking verrekent met de rente die het kind verschuldigd is, ontstaat het risico dat de Belastingdienst de lening niet erkent als eigenwoningschuld. En dan vervalt de renteaftrek over de volledige looptijd.

Een ander veel voorkomend scenario: ouders die een studieschenking doen aan hun kind dat net is afgestudeerd en tegelijkertijd een familiehypotheek verstrekken voor de eerste woning. Op zich kan dat prima naast elkaar bestaan, maar je moet oppassen dat je niet twee keer dezelfde vrijstelling claimt. De eenmalig verhoogde vrijstelling kun je maar eenmaal benutten. Gebruik je die voor de studieschenking, dan is hij niet meer beschikbaar voor een latere schenking. Raadpleeg altijd de actuele vrijstellingsbedragen en de fiscale regels voor de familiehypotheek voordat je een combinatie opzet.

Rekenvoorbeeld: schenken en lenen naast elkaar

Stel: je kind koopt een woning van 320.000 euro. Het kind heeft 15.000 euro eigen geld en de bank verstrekt een hypotheek van 250.000 euro. Er resteert dan een tekort van 55.000 euro. Als ouder wil je dat gat dichten met een combinatie van schenken en lenen.

In dit voorbeeld betaalt het kind over de familiehypotheek van 23.000 euro rente die aftrekbaar is als eigenwoningschuld. De schenking van 32.000 euro verlaagt de totale financieringslast direct bij aankoop. De combinatie bespaart het kind schenkbelasting en levert tegelijkertijd renteaftrek op over het geleende deel. Voorwaarde: de leningovereenkomst en de schenkingsovereenkomst zijn apart opgesteld, en de geldstromen zijn traceerbaar via de bankafschriften.

Veelgemaakte fouten bij studie- en woningschenkingen

Op basis van de dossiers die we op familiehypotheekoverzicht.nl tegenkomen, zien we een aantal terugkerende fouten. Geen ervan is onherstelbaar, maar ze leiden wel tot naheffingen, gemiste vrijstellingen of onnodige schenkbelasting.