Schenking op papier: hoe het werkt, wat de notaris doet en waar het misgaat

Wat is schenken op papier precies?

Schenken op papier is een juridische constructie waarbij de schenker een schuld erkent aan de ontvanger. Het geld blijft bij de schenker. Er wordt niets overgemaakt. De schuld wordt vastgelegd in een notariële akte en pas later afgelost, meestal bij overlijden van de schenker. Tot die tijd betaalt de schenker jaarlijks rente over het geschonken bedrag aan de ontvanger.

De officiële term in de wet is schuldigerkenning uit vrijgevigheid. De Successiewet 1956 stelt twee harde voorwaarden: de schenking moet zijn vastgelegd in een notariële akte, en de schenker moet elk jaar daadwerkelijk rente betalen aan de ontvanger. Voldoe je niet aan beide voorwaarden, dan erkent de Belastingdienst de schenking niet. Het bedrag valt dan bij overlijden gewoon in de nalatenschap en wordt belast met erfbelasting.

Het verschil met een gewone schenking is belangrijk. Bij een gewone schenking maak je direct geld over of scheld je een bestaande schuld kwijt. Dat kan zonder notaris. Bij schenken op papier gebeurt er financieel nog niets. Je legt alleen een schuld vast. Juist omdat er geen geld de deur uit gaat, eist de wet de notariële akte als bewijs dat de schenking werkelijk bedoeld is.

Waarom kiezen ouders voor deze constructie?

De belangrijkste reden is dat ouders hun vermogen willen verminderen voor de erfbelasting, maar het geld nu nog niet kunnen of willen missen. Stel: je wilt je kind helpen, maar je spaargeld zit grotendeels vast in je eigen woning of beleggingen. Door te schenken op papier verlaag je alvast de toekomstige nalatenschap, terwijl je het geld zelf nog kunt gebruiken.

Daarnaast kun je elk jaar opnieuw schenken op papier. Zo bouw je over meerdere jaren een schuld op aan je kinderen. Bij overlijden wordt die schuld verrekend met de nalatenschap, waardoor er minder erfbelasting verschuldigd is. Dat werkt alleen als elke schenking netjes is vastgelegd bij de notaris en als de rente elk jaar is betaald.

Wil je juist direct geld overmaken aan je kind, bijvoorbeeld voor de aankoop van een woning? Dan is een gewone schenking of een schenking binnen de vrijstelling vaak eenvoudiger. Schenken op papier is bedoeld voor situaties waarin het geld nog niet beschikbaar is.

De rol van de notaris

De notaris stelt de akte van schuldigerkenning op. Daarin staat het geschonken bedrag, het rentepercentage, de betalingsfrequentie en het moment waarop de schuld opeisbaar wordt (doorgaans bij overlijden). De notaris controleert de identiteit van beide partijen en legt uit wat de juridische gevolgen zijn. De kosten voor een notariële akte liggen doorgaans tussen de 300 en 600 euro, afhankelijk van de complexiteit.

Bewaar de akte altijd zorgvuldig. De notaris houdt zelf ook een afschrift, maar voor je eigen administratie is het verstandig om een digitale kopie op te slaan. Op familiehypotheekoverzicht.nl kun je documenten centraal bewaren bij je persoonlijke account, zodat zowel schenker als ontvanger altijd toegang hebben tot de relevante stukken.

De jaarlijkse renteverplichting

De Belastingdienst eist dat de schenker elk jaar rente betaalt over de openstaande schuld. Die rente moet daadwerkelijk worden overgemaakt via de bank. Een interne boeking of een afspraak op papier dat de rente wordt verrekend is niet voldoende. Bewaar altijd het bankafschrift als bewijs.

Het rentepercentage staat in de notariële akte. In de praktijk wordt vaak 6% gehanteerd, maar elk percentage is in principe toegestaan zolang het in de akte staat. Let op: de rente die de schenker betaalt is voor de ontvanger belast als vermogensrendement in box 3.

Concreet voorbeeld: je schenkt op papier een bedrag van €30.000 aan je kind, met een rente van 6% per jaar. Elk jaar maak je €1.800 over naar je kind, met een duidelijke omschrijving die verwijst naar de notariële akte. Die €1.800 gaat daadwerkelijk van jouw rekening naar de rekening van je kind.

Zo regel je een schenking op papier

Stap 1: bepaal het bedrag en het doel. Bekijk hoeveel je wilt schenken en of het bedrag binnen de jaarlijkse vrijstelling valt. Schenk je meer dan de vrijstelling, dan is over het meerdere schenkbelasting verschuldigd. De ontvanger doet daar aangifte van.

Stap 2: maak een afspraak bij de notaris. De notaris stelt de akte op met daarin het bedrag, het rentepercentage en de opeisbaarheid. Bespreek ook of tussentijdse aflossing mogelijk moet zijn. De akte wordt ondertekend door beide partijen.

Stap 3: betaal elk jaar de rente. Zet een herinnering in je agenda. De rentebetaling moet voor het einde van het kalenderjaar zijn gedaan. Gebruik bij de overboeking een omschrijving die verwijst naar de akte, bijvoorbeeld "rente schenking op papier akte [datum]". Archiveer het bankafschrift.

Stap 4: doe aangifte schenkbelasting. De ontvanger doet aangifte bij de Belastingdienst als het geschonken bedrag boven de vrijstelling uitkomt. Dat moet voor 1 maart van het jaar na de schenking.

Stap 5: bewaar alles in je administratie. Sla de akte, bankafschriften en eventuele aangiften op een centrale plek op. Op familiehypotheekoverzicht.nl kun je dit overzichtelijk bijhouden, samen met eventuele leningovereenkomsten als je ook een familiehypotheek hebt lopen.

Combinatie met een familiehypotheek

In de praktijk zien we regelmatig dat ouders hun kind helpen met een familiehypotheek én daarnaast jaarlijks schenken op papier. Dat kan, maar het vereist een strikte scheiding in de administratie. De familiehypotheek is een lening met een marktconforme rente en een vast aflossingsschema. De schenking op papier is een schuldigerkenning met een eigen rentepercentage.

Beide constructies lopen via dezelfde familierelatie, maar ze mogen niet door elkaar lopen. Gebruik aparte bankoverboekingen met duidelijke omschrijvingen, zodat de Belastingdienst altijd kan zien welk bedrag bij welke afspraak hoort. Verwerk de lening en de schenking als aparte posten in je aangifte inkomstenbelasting.

Meer over de fiscale regels bij familiehypotheken lees je op de pagina regels Belastingdienst. Heb je vragen over de combinatie van schenken en lenen? Op successiewet en familieleningen vind je meer achtergrond.

Fouten die we in de praktijk tegenkomen

De meest voorkomende fout is het vergeten van de jaarlijkse rentebetaling. Ouders leggen netjes een akte vast bij de notaris, maar vergeten vervolgens elk jaar de rente over te maken. Het gevolg: de Belastingdienst erkent de schenking niet en het volledige bedrag valt bij overlijden in de nalatenschap. Alle notariskosten en moeite zijn dan voor niets geweest.

Een tweede valkuil is het vastleggen van de schenking zonder notaris. Sommige ouders denken dat een onderhandse akte (een contract dat je zelf opstelt) voldoende is. Dat klopt niet. De Successiewet vereist expliciet een notariële akte. Zonder die akte heeft de schenking op papier geen fiscale werking.

Verder zien we geregeld dat ouders de rente "verrekenen" met andere bedragen. Bijvoorbeeld: de ouder betaalt de rente niet apart, maar verrekent het met de huur die het kind betaalt voor een woning van de ouder. Dat is risicovol. De Belastingdienst wil een aantoonbare, separate bankbetaling zien.

Tot slot gaat het soms mis bij de aangifte. De ontvanger vergeet aangifte schenkbelasting te doen, of de schenker vergeet de schuld op te nemen in de aangifte inkomstenbelasting. Controleer elk jaar of alle posten correct zijn verwerkt.

Rekenvoorbeeld: drie jaar schenken op papier

Dit voorbeeld is vereenvoudigd en dient ter illustratie. Raadpleeg altijd een notaris of fiscalist voor je persoonlijke situatie. De actuele vrijstellingsbedragen vind je op de overzichtspagina schenken.

Veelgestelde vragen over schenking op papier