Familie of de bank: wie kun je als uitlener beter zijn?
Stel dat je kind €300.000 nodig heeft voor een huis. Bij de bank betaalt hij daar al snel meer rente over dan wanneer hij het van jou leent, simpelweg omdat een bank een marge inbouwt voor winst en risico. Voor jou als ouder is het spiegelbeeld waar: je spaargeld op een rekening levert nauwelijks iets op, dus een familielening met een marktconforme rente is voor jou als spaarder vaak aantrekkelijker dan sparen. Op papier lijkt het dus een win-win.
Het punt dat vaak wordt overgeslagen: een bank neemt ook risico's weg die jij als particuliere uitlener niet hebt. Een bank toetst het inkomen van de lener, vestigt een hypotheekrecht op de woning, en kan bij wanbetaling uiteindelijk executeren. Jij hebt die zekerheden niet, tenzij je ze zelf notarieel laat vastleggen, en dat brengt weer kosten met zich mee die de rentewinst kunnen opeten. Geld lenen van familie is dus geen gratis alternatief voor een bank, het is een andere risicoverdeling.
Lenen bij familie
- Vaak lagere rente dan de bank, geen winst- of risico-opslag
- Rente die je als ouder ontvangt is meestal aantrekkelijker dan sparen
- Flexibiliteit in voorwaarden, looptijd en aflossing
- Geen acceptatieproces of doorlooptijd bij een bank
Lenen bij de bank
- Bank toetst inkomen en vestigt hypotheekrecht op de woning
- Bij wanbetaling kan de bank uiteindelijk executeren
- Meer zekerheid en een sterkere positie voor de geldverstrekker
- Notariële vastlegging van zekerheid brengt extra kosten met zich mee
Dit artikel gaat over een woninglening, omdat dat verreweg de meest voorkomende situatie is. Maar dezelfde afweging speelt bij elke familielening, of het nu gaat om €15.000 voor een verbouwing, €10.000 voor een studie, of een startkapitaal voor een eigen bedrijf. De fiscale voordelen verschillen (renteaftrek geldt alleen bij de eigen woning), maar de noodzaak om het risico voor de uitlener goed te doordenken, blijft in alle gevallen hetzelfde.
Wat er op het spel staat voor de uitlener
Je zet eigen liquiditeit vast
€50.000 die je uitleent aan je kind, is €50.000 die je niet meer kunt gebruiken voor onvoorziene zorgkosten, een verbouwing van je eigen huis, of gewoon om comfortabel met pensioen te gaan. In mijn ervaring wordt dit vooraf vaak onderschat, juist omdat het om je eigen kind gaat en je geneigd bent overwegend positief te denken over de afloop.
Een scheiding van je kind kan de lening meesleuren
Zonder schriftelijke leenovereenkomst is voor een rechter of mediator lastig vast te stellen of het geld een lening was of een gift aan het stel samen. Dat verschil bepaalt of de ex-partner van je kind er aanspraak op kan maken.
Andere kinderen kunnen zich benadeeld voelen
Als je één kind €80.000 leent en de andere kinderen niets, ontstaat er soms pas jaren later discussie, bijvoorbeeld bij het overlijden van de ouders, als niet duidelijk is of die lening moet worden verrekend met de erfenis.
Geen van deze risico's betekent dat je beter niet kunt uitlenen. Het betekent wel dat je ze onder ogen moet zien vóórdat het geld overgemaakt is, niet erna. Een goede leenovereenkomst lost niet alles op, maar geeft iedereen wel een duidelijk uitgangspunt als de situatie verandert.
Leenovereenkomst nodig?
Op familiehypotheekoverzicht.nl genereer je in 2 minuten een juridisch correcte overeenkomst die voldoet aan alle eisen van de Belastingdienst.
Drie situaties die ik in de praktijk ben tegengekomen
Namen en details zijn aangepast, maar dit zijn drie patronen die ik keer op keer voorbij zie komen. Niet de lening zelf is het probleem: het is wat er niet is afgesproken.
De verbouwing die een cadeau leek. Dit is het voorbeeld dat me het langst is bijgebleven, waarschijnlijk omdat het zo makkelijk te voorkomen was geweest. Ouders maken €35.000 over naar hun zoon, voor een verbouwing en een deel van de aanbetaling op zijn huis. "Dat komt later wel", wordt er gezegd, en er wordt niets op papier gezet. Drie jaar later gaat de relatie van de zoon stuk. Zijn ex-partner claimt de helft van de waardestijging van het huis, en zonder leenovereenkomst valt niet meer aan te tonen dat €35.000 daarvan eigenlijk een lening was die nog terugbetaald moet worden. De ouders staan met lege handen.
De renteloze lening die een schenking bleek. Ouders lenen €120.000 rentevrij aan hun dochter ("dat mag toch gewoon, we zijn familie"), zonder erbij stil te staan dat de Belastingdienst daar anders naar kijkt. Bij een controle wordt de gemiste marktconforme rente aangemerkt als jaarlijkse schenking, en omdat dit bedrag boven de jaarlijkse schenkingsvrijstelling uitkomt, volgt alsnog een aanslag schenkbelasting. Met een marktconforme rente en de juiste overeenkomst was dat te voorkomen geweest.
De lening die geen voorschot bleek te zijn. Ouders lenen €50.000 aan hun oudste dochter voor haar eerste huis; de twee andere kinderen krijgen op dat moment niets. Mondeling wordt afgesproken dat dit "verrekend wordt bij het overlijden", maar die afspraak komt nergens op papier. Als de ouders overlijden, komen de erfgenamen er samen niet uit. Er komt een mediator aan te pas, het duurt maanden, en de onderlinge verhoudingen worden er niet beter van.
De rode draad is steeds hetzelfde: niet de lening zelf loopt mis, maar het ontbreken van een schriftelijke afspraak die vooraf al duidelijk maakte wat er zou gebeuren als de omstandigheden veranderden. Wil je precies weten wanneer schenken slimmer is dan lenen, of andersom? Dat werk ik in detail uit in schenken of lenen aan je kind.
“Snelle en ter zake doende reactie per mail bij vragen. Wij hebben makkelijk een leenovereenkomst kunnen opstellen. De overzichten voor de renteaftrek en belastingopgave zijn zo simpel te downloaden voor de komende jaren.”
Goed vastleggen: het korte overzicht
Zodra je besluit dat lenen de juiste keuze is, komt het aan op de uitvoering. Een leenovereenkomst bevat minimaal het geleende bedrag, de rente, de looptijd en het aflossingsschema. Wil je ook renteaftrek in box 1, dan moet de rente marktconform zijn. Je vindt de actuele marktconforme rentes op deze site, en je moet annuïtair of lineair aflossen binnen 30 jaar.
Combineer je de lening met een schenking, bijvoorbeeld via de jaarlijkse schenkingsvrijstelling, dan heb je naast de leenovereenkomst ook een schenkingsovereenkomst nodig. Welke clausules daarin horen, hoe je omgaat met overlijden of scheiding van je kind, en wat er fiscaal precies speelt, heb ik uitgebreid beschreven in de leningovereenkomst en schenkingsovereenkomst bij een familiehypotheek. Dat artikel gaat specifiek over de inhoud van de documenten; hier ging het vooral om de vraag of en hoe je die beslissing als uitlener neemt.
Alles op één plek
Op familiehypotheekoverzicht.nl stel je de leenovereenkomst in enkele minuten op en houd je de administratie automatisch bij, inclusief het jaaroverzicht voor de belastingaangifte.