Leningsovereenkomst en schenkingsovereenkomst: waarom je beide nodig hebt

Waarom je in de praktijk twee documenten nodig hebt

Een familiehypotheek is een lening binnen de familie, meestal van ouders aan hun kind, voor de aankoop van een woning. Anders dan bij een reguliere bankhypotheek maak je de afspraken onderling. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk ontstaan er geregeld onduidelijkheden. Wat gebeurt er als een van de ouders overlijdt? Hoe ga je om met een eventuele scheiding van het kind? En hoe voorkom je discussies met de Belastingdienst?

De leningsovereenkomst legt de kern van de lening vast: het bedrag, de rente, de looptijd, het aflossingsschema en wat er gebeurt als iemand niet kan betalen. De schenkingsovereenkomst regelt een ander vraagstuk, namelijk of en hoeveel er wordt geschonken, en onder welke voorwaarden dat gebeurt. Denk aan jaarlijkse schenkingen om de maandlast te verlagen of een eenmalige schenking bij aankoop. Door beide documenten apart op te stellen houd je de afspraken helder gescheiden en voorkom je dat fiscale of juridische bepalingen door elkaar lopen.

Bereid je je dossier voor op 2026? Combineer deze overeenkomsten dan met de checklist uit Jaarafsluiting familiehypotheek 2025 zodat rente, schenkingen en documenten naadloos op elkaar aansluiten.

Wat staat er in de leningsovereenkomst?

De leningsovereenkomst vormt het hart van de familiehypotheek. Hierin leg je vast wie aan wie leent, doorgaans ouders aan kind. Het document bevat de hoofdsom, oftewel het geleende bedrag, en specificeert de rente die over dat bedrag wordt berekend. Die rente moet marktconform zijn om problemen met de Belastingdienst te voorkomen.

Verder beschrijft de overeenkomst de looptijd van de lening en de aflossingsvorm. Kies je voor annuïtair aflossen, dan betaal je elke maand een vast bedrag waarin zowel rente als aflossing zit. Bij lineair aflossen daalt het maandbedrag in de loop der tijd doordat je steeds minder rente betaalt. Beide vormen komen in aanmerking voor hypotheekrenteaftrek, mits de totale looptijd niet langer is dan dertig jaar.

Een goed opgestelde leningsovereenkomst bevat ook bepalingen voor bijzondere situaties. Wat gebeurt er bij verkoop van de woning? Wordt de lening dan direct opeisbaar? En hoe ga je om met overlijden van een van de partijen, of met betalingsproblemen? Tot slot kun je overwegen om zekerheid te vestigen, bijvoorbeeld een hypotheekrecht op de woning. Dat geeft de uitlener een sterkere positie als de lener niet meer kan betalen. Meer hierover lees je in onze leningsovereenkomst checklist.

Wat regelt de schenkingsovereenkomst?

De schenkingsovereenkomst staat los van de leningsovereenkomst maar werkt er nauw mee samen. In dit document leg je vast of er wordt geschonken, hoeveel en onder welke voorwaarden. Dat lijkt misschien overbodig wanneer je mondeling al afspraken hebt gemaakt, maar schriftelijke vastlegging is cruciaal voor de Belastingdienst en voor mogelijke nalatenschapskwesties later.

Een veelgebruikte constructie is de jaarlijkse schenking. Ouders schenken dan elk jaar een bedrag ter hoogte van de rentebetaling of een deel daarvan, waardoor de netto maandlast voor het kind daalt. De schenkingsvrijstelling bepaalt hoeveel je belastingvrij kunt schenken. Een andere optie is een eenmalige schenking bij de aankoop van de woning, bijvoorbeeld als bijdrage aan de eigen inbreng. In beide gevallen is het verstandig om precies vast te leggen wat er gebeurt als de schenker komt te overlijden voordat alle schenkingen zijn gedaan.

Een essentieel onderdeel van de schenkingsovereenkomst is de uitsluitingsclausule. Deze bepaling zorgt ervoor dat het geschonken geld bij een eventuele scheiding van het kind buiten de verdeling blijft. Zonder deze clausule kan de ex-partner aanspraak maken op de helft van het geschonken bedrag, iets wat de meeste ouders willen voorkomen. Daarnaast kun je afspraken maken over inbreng of verrekening in de nalatenschap. Moet de schenking later worden verrekend met de erfenis, of geldt het als voorschot?

Wat gebeurt er bij overlijden of scheiding?

Niemand denkt graag na over overlijden of scheiding, maar juist daarom is het belangrijk om deze scenario's vooraf goed te regelen. Bij overlijden van een ouder, de schenker dus, ontstaan er twee vragen. Ten eerste: moeten de erfgenamen een openstaande schenkingsbelofte nog nakomen? En ten tweede: wat gebeurt er met de vordering uit de leningsovereenkomst? Die vordering maakt immers deel uit van de nalatenschap en gaat over op de erfgenamen. Zij kunnen kiezen om de lening voort te zetten, te verrekenen met de erfenis of direct op te eisen, afhankelijk van wat er in de documenten is vastgelegd.

Bij overlijden van het kind, de geldnemer, speelt een vergelijkbaar vraagstuk. De schuld uit de leningsovereenkomst gaat in principe over naar de erfgenamen van het kind, tenzij je anders hebt bepaald. Niet-uitgekeerde schenkingsdelen volgen de afspraken in de schenkingsovereenkomst. Heeft de schenker bijvoorbeeld vastgelegd dat de schenking bij overlijden vervalt, dan hoeven de erfgenamen van de schenker niets meer uit te keren.

Bij een scheiding komt de uitsluitingsclausule in beeld. Als die clausule ontbreekt, kan het geschonken bedrag in de gemeenschap van goederen vallen en deels naar de ex-partner gaan. In de leningsovereenkomst kun je daarnaast regelen of de schuld wordt overgenomen door een van de ex-partners of moet worden afgekocht. Zulke bepalingen voorkomen langdurige discussies op een moment dat de verhoudingen vaak toch al gespannen zijn.

Welke clausules kun je kiezen?

Niet elke familiehypotheek is hetzelfde, en daarom biedt familiehypotheekoverzicht.nl de mogelijkheid om per dossier de relevante clausules te selecteren. Hieronder een overzicht van de belangrijkste opties en in welk document ze thuishoren.

Je vinkt per dossier aan welke clausules je wilt opnemen. Het platform genereert vervolgens consistente versies van beide documenten waarin de gekozen bepalingen zijn verwerkt.

Fiscale aandachtspunten bij een familiehypotheek

De Belastingdienst behandelt een familiehypotheek in principe hetzelfde als een bankhypotheek, maar er gelden wel strikte voorwaarden. De belangrijkste is dat de lening binnen dertig jaar volledig moet worden afgelost, volgens een annuïtair of lineair schema. Alleen dan komt de betaalde rente in aanmerking voor hypotheekrenteaftrek in box 1. Een aflossingsvrije lening voldoet hier niet aan.

De rente moet marktconform zijn. Dat betekent dat je niet zomaar een symbolisch laag percentage kunt afspreken. Vraag je minder rente dan gebruikelijk, dan kan de Belastingdienst het verschil aanmerken als verkapte schenking. Documenteer daarom altijd hoe je tot de gekozen rente bent gekomen, bijvoorbeeld door te verwijzen naar actuele banktarieven op het moment van afsluiten. Lees meer in ons artikel over rente bepalen voor een familiehypotheek.

Let ook op de 180-dagenregel. Als de schenker komt te overlijden binnen honderdtachtig dagen na een schenking, dan kan die schenking fiscaal alsnog in de nalatenschap vallen. Dit kan gevolgen hebben voor de erfbelasting. Het is daarom verstandig om schenkingen tijdig te doen en niet te wachten tot het laatste moment.

Voor de ouders geldt dat de uitgeleende som meetelt als vermogen in box 3. Ontvangen aflossingen verhogen dat vermogen weer. Het kind mag de schuld opgeven als eigenwoningschuld in box 1, waardoor de betaalde rente aftrekbaar is. Jaarlijks schenken binnen de vrijstellingen kan een slimme manier zijn om de vermogensbelasting te beperken, maar leg de voorwaarden altijd schriftelijk vast.

Praktische tips voor een waterdichte vastlegging

Een familiehypotheek staat of valt met goede administratie. Bewaar alle versies van je documenten in hetzelfde dossier en maak gebruik van versiebeheer, zodat je altijd kunt terugzien welke afspraken wanneer golden. Zorg ervoor dat de tekst van de leningsovereenkomst en de schenkingsovereenkomst elkaar niet tegenspreken. Als in het ene document staat dat de lening bij verkoop opeisbaar is en in het andere document niet, ontstaat verwarring.

Laat alle betrokken partijen ondertekenen, zowel de geldgever als de geldnemer en eventueel hun partners. Dat kan digitaal of op papier, zolang de handtekeningen maar traceerbaar zijn. Houd één centrale bron van waarheid aan die je kunt delen met de bank, een hypotheekadviseur of de notaris wanneer dat nodig is. PDF-exports zijn daarvoor ideaal.

Veelgestelde vragen

Conclusie: de kracht zit in de combinatie

De leningsovereenkomst regelt de lening, de schenkingsovereenkomst regelt de schenking. Beide documenten vullen elkaar aan en vormen samen een waterdicht geheel. Door ze afzonderlijk op te stellen blijft elk document overzichtelijk en kun je per onderwerp precies de clausules kiezen die passen bij jouw situatie. Zo voorkom je onduidelijkheid bij overlijden, scheiding of verkoop en houd je de relatie met de Belastingdienst zuiver. Op familiehypotheekoverzicht.nl genereer je beide documenten in één keer, centraal in één dossier.

Gerelateerde artikelen